Το ανθρώπινο γένος είναι αξιοθαύμαστα γόνιμο. Στις βιομηχανοποιημένες κοινωνίες, οι γυναίκες συλλαμβάνουν μεταξύ των 20-30 χρόνων, αλλά τελευταία βλέπουμε να αυξάνεται το ποσοστό των γυναικών που συλλαμβάνουν πάνω από τα 40 τους.Από την άλλη πλευρά ο άνδρας, μπορεί να τεκνοποιήσει μέχρι το γήρας του. Παρ’όλα αυτά το φαινόμενο της αναπαραγωγής παραμένει εξαιρετικά σύνθετο. Στα τέλη του 20ου αιώνα η ιατρική επιστήμη έχει κάνει τεράστια βήματα να κατανοήσει τα διάφορα στάδια της αναπαραγωγικής διαδικασίας, έτσι ώστε να αναγνωρίσει που βρίσκεται το πρόβλημα και να το διορθώσει, επιτυγχάνοντας την τεκνοποίηση στο 65% των ζευγαριών που αναζητούν λύση της στειρότητας τους ,στους ειδικούς,

Υπογονιμότητα: Αίτια-Διάγνωση

Παρ’όλη τη δημόσια ανησυχία και συζήτηση, κυρίως από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, η επίπτωση της υπογονιμότητας στο πέρασμα των χρόνων παραμένει ουσιαστικά στα ίδια ποσοστά. Περίπου το 15% των ζευγαριών που αποπειρώνται την πρώτη τους κύηση αποτυγχάνουν. Υπογόνιμο χαρακτηρίζεται ένα ζευγάρι όταν έχει ελεύθερες χωρίς προφυλάξεις επαφές για τουλάχιστον ένα χρόνο ( πολλά ζευγάρια αναπτύσσουν τρομερό άγχος μετά την παρέλευση λίγων μηνών απο την προσπάθεια σύλληψης). Η υπογονιμότητα αυξάνει με την ηλικία. Το 33% των ζευγαριών στα προχωρημένα 30 τους έχουν πρόβλημα υπογονιμότητας και αυτό στις αναπτυγμένες χώρες έχει να κάνει με τις επαγγελματικές επιδιώξεις και στόχους που θέτει το ζευγάρι.

Συνηθιζόταν να πιστεύουμε και όχι πολλά χρόνια πριν ,όταν ένα ζευγάρι είχε πρόβλημα τεκνοποίησης υπεύθυνη ήταν η γυναίκα. Σήμερα από τις στατιστικές γνωρίζουμε, ότι ο άνδρας είναι τουλάχιστον κατά το ήμισυ(50%) συνυπεύθυνος για την υπογονιμότητα του ζευγαριού. Αυτό το ποσοστό ακούγεται απίστευτο, εάν σκεφτεί κανείς, ότι ένας υγιής άνδρας, ελευθερώνει με κάθε του εκσπερμάτιση 120-600 εκατομμύρια σπερματοζωάρια και παράγει κατά τη διάρκεια της ζωής του περίπου 400 δισ. σπερματοζωάρια. Φαινομενικά λοιπόν ο άνδρας τα καταφέρνει πολύ καλά στο τομέα της αναπαραγωγής ,αλλά δυστυχώς αυτό δεν είναι σε όλες τις περιπτώσεις αληθές. Η πιο κοινή αιτία ανδρικής υπογονιμότητας είναι ακριβώς η αδυναμία πολλών ανδρών να παράγουν ικανοποιητικό αριθμό υγιούς σπέρματος.

Ποιες είναι όμως οι αιτίες της ανδρικής στειρότητας;

Πρώτα απο όλες είναι οι ορμονικές αιτίες απο διαταραχές στην υπόφυση και τον υποθάλαμο που μπορεί να είναι συγγενείς ( εκ γενετής), ή επίκτητες όπως ορισμένες κακοήθειες ή ακτινοβολία κ.λ.π.Ορχικές αιτίες συγγενείς π.χ. κρυψορχία δηλ. ατελής κάθοδος του όρχη ή των όρχεων στο όσχεο και επίκτητες όπως είναι οι φλεγμονές( ορχίτις, επιδιδυμίτις κ.α.), τραυματικές κακώσεις, συστηματικές παθήσεις , ύπαρξη σπερματικών αντισωμάτων, διάφορα φάρμακα που επιδρούν στην σπερματογένεση και η κιρσοκήλη. Όσον αφορά την τελευταία μία ιδιαίτερη μνεία αξίζει, γιατί η συναντάται στο 20% περίπου όλων των ανδρών και είναι αιτία για το 40% των υπογόνιμων ανδρών. Η κιρσοκήλη προκαλείται απο ανεπάρκεια των φλεβών των όρχεων με αποτέλεσμα τη φλεβική στάση με συνέπεια την αύξηση της θερμοκρασίας τοπικά, γεγονός που έχει θεωρηθεί ότι επηρεάζει την σπερματογένεση. Είναι σημαντικό να πούμε ότι η κιρσοκήλη είναι μία χειρουργικά αναστρέψιμη κατάσταση με σχετικά απλή χειρουργική επέμβαση. Άλλες αιτίες που μπορούν να προκαλέσουν στειρότητα είναι οι λειτουργικές διαταραχές του ίδιου του σπερματοζωαρίου, π.χ. η μειωμένη κινητικότητα, η λήψη ορισμένων φαρμάκων για την αντιμετώπιση του έλκους στομάχου, κορτιζόνη και αναβολικά που παίρνουν οι αθλητές για να βελτιώσουν τις επιδόσεις τους, ακόμα η χρήση και εθισμός σε ορισμένες ουσίες όπως η νικοτίνη και το κάπνισμα που επηρεάζει και τον αριθμό και την κινητικότητα των σπερματοζωαρίων, η χρήση μαριχουάνας ,κοκαΐνης και αλκοόλ. Ακόμα υπεύθυνα για την ανδρική υπογονιμότητα θεωρούνται ορισμένα αντιβιοτικά, η ανεπάρκεια βιταμίνης C, πολλά τοξικά φάρμακα και χημικά που χρησιμοποιούνται στις καλλιέργειες αλλά και στις βιομηχανίες και ακόμα η υπέρμετρη σωματική δραστηριότητα και κυρίως άσκηση όπως επίσης η κακή διατροφή. Τέλος στις αιτίες υπογονιμότητας έχει θέση το υπερβολικό στρες, τα ζεστά μπάνια στην περιοχή και ένδυση με πολύ στενά εσώρουχα που κρατούν το όσχεο και τους όρχεις σε αυξημένη θερμοκρασία αλλά και η πολυήμερη αποχή απο το σεξ ,η στυτική δυσλειτουργία και οι διαταραχές στην εκσπερμάτιση (πρόωρη εκσπερμάτιση, καθυστερημένη η αδύνατη εκσπερμάτιση).

Διάγνωση:

Κατ’ αρχάς όπως ήδη ανέφερα , θα πρέπει να έχει περάσει χρονικό διάστημα τουλάχιστον 1 έτους με τακτικές επαφές και ει δυνατόν στις γόνιμες ημέρες του κύκλου της γυναίκας. Μετά απο αυτό το διάστημα και εφ’όσον δεν υπήρξε σύλληψη θα πρέπει το ζευγάρι και όχι μόνον ο άνδρας να απευθύνεται στον ανδρολόγο, ο οποίος προφανώς μετά απο την λήψη ενός καλού ιστορικού θα συστήσει ορισμένες εξετάσεις ( που θα περιλαμβάνουν ένα πλήρη ορμονικό χρωματοσωμικό και ανοσολογικό έλεγχο) και κυρίως ένα σπερμοδιάγραμμα, που θα μπορέσει να αποκαλύψει τυχόν ανωμαλίες του σπέρματος. Ακολούθως ο γιατρός μπορεί να προχωρήσει σε απεικονιστικές μεθόδους ,βιοψία όρχεων κ.α. εάν και εφ’όσον χρειασθεί.

Αντιμετώπιση:

Βιοψίες όρχεως για χρήση στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή (εξωσωματική γονιμοποίηση)

H ενδοωαριακή έγχυση σπερματοζωαρίων (ICSI), η οποία χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1992 ,ξεπέρασε πολλά απο τα εμπόδια που οφείλοντο αποκλειστικά στον ανδρικό παράγοντα, επιτρέποντας σε πολλούς άνδρες με σοβαρές διαταραχές της γονιμότητας ,να γίνουν πατέρες.Σήμερα περισσότεροι απο 95% άνδρες μπορούν να τεκνοποιήσουν τα δικά τους ,γενετικώς παιδιά χωρίς τη βοήθεια δότη. Ανεξάρτητα εάν πρόκειται να υποβάλλουμε ένα άνδρα σε βιοψίες με τη στάνταρ τεχνική ή την διαδερμική TESE και μικροχειρουργική mTESE -τις τρείς μεθόδους για την λήψη σπερματικού υλικού που έχουν επικρατήσει σήμερα -,ο πρωταρχικός στόχος είναι να διαφυλάξουμε όσον το δυνατόν περισσότερο, το ανδρογονικό δυναμικό των όρχεων στους άνδρες αυτούς .Σε ασθενείς με μικρούς όρχεις ή με μονήρεις όρχεις είναι θεμελιώδους σημασίας η μέγιστη διαφύλαξη του ορχικού ιστού για την απρόσκοπτη παραγωγή τεστοστερόνης απο τα κύτταρα του Leydig που βρίσκονται ανάμεσα στα σπερματικά σωληνάρια των όρχεων.Σε αντίθετη περίπτωση υπάρχει σοβαρή πιθανότητα να καταστούν αυτοί οι άνδρες υποανδρογονικοί καταδικασμένοι σε θεραπεία υποκατάστασης με τεστοστερόνη για το υπόλοιπο της ζωής τους.

Βιοψία όρχεων( TESE)

Είναι η πιο απλή τεχνική που χρησιμοποιείται από όλους τους Ουρολόγους ,και όχι μόνο ,για τη λήψη σπέρματοζωαρίων σε μή αποφρακτική αζωοσπερμία (δεν υπάρχουν καθόλου σπερματοζωάρια) και γίνεται συνήθως με τοπική αναισθησία στη κλινική μιάς ημέρας.

Διαδερμική βιοψία όρχεως

Είναι η ίδια τεχνική με την ανοικτή, χρησιμοποιώντας βιοπτικό πιστόλι με βελόνες βιοψίας (tru-cut), αφού πρώτα έχουμε κάνει μία μικροσκοπική τομή στο δέρμα για να μην συμπεριληφθεί στο βιοπτικό υλικό.Υπάρχει αυξημένος κίνδυνος αιμορραγίας και τραυματισμού της επιδιδυμίδας σε σχέση με την ανοικτή τεχνική.

Μικροχειρουργική Λήψη σπερματοζωαρίων (MicroTESE)

Είναι η τεχνική που υπερτερεί έναντι των άλλων δύο κυρίως στις περιπτώσεις της μη αποφρακτικής αζωοσπερμίας.

Η μη-αποφρακτική αζωοσπερμία είναι μια πολύ κοινή αιτία της ανδρικής υπογονιμότητας. Εμείς προτείνουμε συνήθως την μικροχειρουργική λήψη σπέρματος απο τους όρχεις (microTESE) για την μη-αποφρακτική αζωοσπερμία στις περιπτώσεις που:

• ένας άνδρας έχει επαρκή επίπεδα τεστοστερόνης στο πλάσμα
• είχε επίπεδα τεστοστερόνης διορθωμένα τουλάχιστον απο τετραμήνου και παραμένει αζωοσπερμικός και επίσης επειδή
• Σπερματοζωάρια ανευρίσκονται σε περίπου 70% των λήψεων με τη διαδικασία microTESE.